Bajiprabhu Deshpande

सिद्धी जौहरने पन्हाळ्याला घातलेल्या वेढ्यातून सुटण्यासाठी महाराजांना घेऊन बाजी विशाळगडाकडे निघाले होते.बाजीप्रभू हे बांदल यांचे सरदार होते.रायाजी बांदल[१],फुलाजी प्रभू आणि सुमारे ६०० बांदल मावळे यावेळी महाराजांच्या समवेत होते[२]. त्या वेळी आपली फसवणूक झाली हे लक्षात येऊन विजापुरी सैन्य त्यांचा पाठलाग करीत होते. पुढचा धोका लक्षात घेऊनच वडीलकीच्या अधिकाराने बाजींनी महाराजांना विशाळगडाकडे पुढे जाण्यास सांगितले. बाजी व फुलाजी हे दोघे बंधू गजापूरच्या खिंडीत (घोडखिंडीत) सिद्धीच्या सैन्यासाठी महाकाळ म्हणून उभे राहिले. हजारोंच्या सैन्याला ३०० मराठी मावळ्यांनी रोखले होते. सतत २१ तास चालून शरीर थकलेल्या स्थितीत असतानाही बाजी आणि त्यांच्या मावळ्यांनी मोठ्या हिंमतीने ६ ते ७ तास खिंड लढविली आणि पराक्रमाची शर्थ केली. ही खिंड कोल्हापूर जिल्ह्यात आहे. सिद्धी मसूदचे सैन्य अडविताना कामी आलेले मराठी मावळे, धारातीर्थी पडलेले बंधू फुलाजी, जखमी झालेले स्वतःचे शरीर या कशाचेही भान बाजींना नव्हते. महाराज विशाळगडावर सुखरूप पोहोचले याचा इशारा देणाऱ्या तोफांच्या आवाजाकडे त्यांचे कान होते. तोफांचा आवाज ऐकेपर्यंत ते दोन्ही हातात तलवार घेऊन प्राणांची बाजी लावून लढत होते. खिंडीमध्ये महादेवाचा महारुद्र अवतार प्रकटलेला होता. तोफांचे आवाज ऐकल्यावर कर्तव्यपूर्तीच्या समाधानाने त्यांनी प्राण सोडले. (ही घटना दिनांक १३ जुलै, १६६० रोजी घडल्याची इतिहासात नोंद आहे.) मराठी सैनिकांच्या अभूतपूर्व अशा पराक्रमाने आणि बाजींसारख्या स्वराज्यनिष्ठांच्या पवित्र रक्ताने घोडखिंड पावन झाली म्हणूनच तिचे नाव पावनखिंड झाले.

narayanrao peshwa

डिसेंबर १७७२ मध्ये माधवरावांचे धाकटे बंधू नारायणराव हे पेशवे झाले. मात्र राघोबादादांच्या गारद्यांनी त्यांचा खून केला. आणि, १७७३ मध्ये राघोबादादा स्वतःच पेशवे झाले. नारायणरावांच्या मृत्यूची चौकशी करून न्यायमूर्ती रामशास्त्री प्रभुणे यांनी नारायणरावाच्या खूनाचा ठपका राघोबादादांवर ठेवला, राघोबांनी निमूटपणे पेशवेपदाचा राजीनामा देऊन नारायणरावाचा पुत्र माधवराव २रा म्हणजेच सवाई माधवराव यास गादीवर बसवले. १७९६ पर्यंत त्यांनी गादी चालवली. सवाई माधवरावांच्या काळात मराठ्यांनी परत दिल्लीवर जरब बसवली. खुद्द महादजी शिंदे दिल्लीत तळ ठोकून राहिले, बादशहाने त्यांना वजीर म्हणून नेमणूक करायचा प्रस्ताव दिला, पण अतिशय नम्रपणे महादजी शिंदे यांनी त्याला नकार देऊन ती वस्त्रे पुण्यास पाठवून पेशव्यांना वजीर नेमले. दिल्लीच्या नाड्या पुन: पुण्याच्या हातात आल्या याचेच हे पुरावे होते. इथे नाना फडणिसांनी इंग्रजांची २-३ राजकीय व लष्करी आक्रमणे परतवून लावली. यामुळे "जबतक नाना तबतक पुना" असे भारतभर म्हंटले जाऊ लागले.

Balaji Vishvanath Deshmukh

बाळाजी विश्वनाथ (भट) देशमुख ( इ.स. १६६० – एप्रिल २, १७२०), किंवा पेशवे बाळाजी विश्वनाथ हे मराठी साम्राज्याचे पहिले पेशवे पंतप्रधान होते.

महादजी विसाजी देशमुख हा बाळाजीचा पणजोबा व भट घराण्याचा ज्ञात पुरुष. भट घराण्याकडे दंडाराजपुरी आणि श्रीवर्धन या परगण्यांची देशमुखी वंशपरंपरेने चालत आली होती. ही देशमुखी शके १४००पासून शके १६०० पर्यंत अव्याहत चालू होती असे इतिहासाचार्य राजवाडे म्हणतात, तर रियासतकार ही देशमुखी १४७८ च्या सुमारास मिळाली असावी असे मानतात. तसेच बाळाजी विश्वनाथाचे वडील व आजोबा शिवाजीच्या सेवेत असावेत असेही रियासतकार म्हणातात. १५७५ च्या सुमारास महादजीकडे ही परंपरागत देशमुखी होती. महादजीस, नारो महादेव व परशुराम उर्फ शिवाजी अशी २ मुले. शिवाजीस ३ पुत्र कृष्णाजी, अंताजी व विश्वनाथ उर्फ विसाजी. विश्वनाथ हा बाळाजीचा पिता. बाळाजीला ४ भाऊ होते. कृष्णाजी, जानोजी, विठ्ठल व रुद्राजी.

देशमुखीचे घराणे असल्याने बाळाजीस मोडी वाचन, हिशेब, संध्या-रुद्रादी कर्मे यांचे शिक्षण मिळाले. वयाच्या १०-१२व्या वर्षी बर्वे घराण्यातील ’राधाबाई’ हिच्याशीर त्यांचा विवाह झाला. इ.स. १६८९ च्या सुमारास म्हणाजे संभाजीच्या हत्येनंतर सिद्दीने उचल खाल्ली, त्यामुळे बाळाजीला श्रीवर्धन सोडावे लागले. त्यातच भट घराणे आंग्‍ऱ्यांना सामील आहे या संशयाने सिद्देने भट घराण्याचा छळ चालू केला. त्यांच्या "जानोजी" नावाच्या भावास सिद्दीने पोत्यात घालून समुद्रात बुडवल्याची कथा आहे. त्याच किंवा तशाच कारणास्तव पिढीजात देशमुखी सोडून "बाळाजी भट" हे "भानु" कुटुंबाबरोबर साताऱ्यास आले. सिद्दीच्या हशमांनी पाठलाग सुरू केल्यावर मुरूड येथील "वैशंपायन" कुटुंबाकडे त्यांनी काही आठवडे आश्रय घेतला. पुढे याची आठवण ठेवून एका "वैशंपायन" गुरुजींना त्यांनी आपले कुलोपाध्याय केले. शिवाय एक वैशंपायन १२०० स्वारांचे सरदार होऊन मध्यप्रदेशात ’सागर’ प्रांतात गेले असा उल्लेख मिळतो.

किल्ले कुलाबा !!!!!!!!

kulaba fort

अलिबागच्या समुद्रात असलेल्या खडकावर कुलाबा किल्ला व सर्जेकोट ही दूर्गद्वयी उभी आहे. हे दोनही किल्ले मिश्रदुर्ग ह्या प्रकारातील आहेत. भरतीच्या वेळी हा किल्ला चारही बाजूने पाण्याने वेढला जातो व जलदुर्ग बनतो; तर ओहोटीच्या वेळी किल्ल्यापर्यंतची जमीन उघडी पडते व किल्ला भूइकोट बनतो. 

इतिहास :

१९ मार्च १६८० रोजी महाराजांनी किल्ला बांधायला सुरुवात केली. त्यांच्या निधनानंतर संभाजी महाराजांनी कुलाबा किल्ल्याचे बांधकाम जून १६८१ मध्ये पूर्ण केले. सरखेल कान्होजी आंग्रे ह्यांच्या कारकीर्दीत कुलाबा किल्ला प्रसिध्दीस आला. त्यावेळी आरमारी हालचालींचा डावपेचांचा हा किल्ला केंद्र होता. ४ जुलै १७२९ रोजी कान्होजी आंग्रे ह्यांचे कुलाबा किल्ल्यावर निधन झाले. १७७० मध्ये पिंजरा बुरुजापाशी लागलेल्या भयंकर आगीत किल्ल्यावरील अनेक बांधकामे जळून नष्ट झाली. १७८७ मध्ये लागलेल्या दुसर्‍या आगीत आंग्य्राचा वाडा नष्ट झाला. २९ नोव्हेंबर १७२१ रोजी ब्रिटीश व पोर्तुगिजांच्या संयुक्त सैन्याने अलिबागवर ६००० सैनिक व ६ युध्दनौका घेऊन हल्ला केला, पण त्यांचा त्यात सपशेल पराभव झाला

किल्ल्याचे प्रवेशद्वार किनार्‍याच्या बाजूस पण, इशान्येकडे वळवलेले आहेकिल्ल्याला १७ बुरुज आहेत. चार टोकांना चार, पश्चिमेला ५, पूर्वेला ४, उत्तरेला ३ व दक्षिणेला १ बुरुज असे आहेत. बुरुजांना पिंजरा, नगारखानी, गणेश, सूर्य, हनुमंत, तोफखानी, दारुखानी अशी नावे आहेत. प्रवेशद्वारातून आत गेल्यावर, डाव्या बाजूने गेल्यास भवानी मातेचे मंदिर लागते त्याच्या समोरच पद्मावती देवीचे छोटे व गुलवती देवीचे मोठे मंदिर आहे. पुढे गेल्यावर डाव्या हाताला वाडे, पागा, कोठी यांचे अवशेष दिसतात. डावीकडची वाट हजरत हाजी कमाल उद्दीनशहा दरबार ह्यांच्या दर्ग्याकडे जाते. १७५९ साली राघोजी आंग्रे ह्यांनी सिध्दीविनायकाचे मंदिर बांधले असा उल्लेख आढळतो. मंदिराच्या प्राकारातच उंचवट्यावर उत्तरेस मारुतीचे व दक्षिणेस शंकराचे मंदिर आहे. मंदिरासमोर चिरेबंदी बांधणीची गोड्या पाण्याची पुष्कर्णी आहे.
दरवाजालगत कान्होजींची घुमटी व द्वाररक्षक देवतेचा शेंदुर फासलेला दगड आहे. किल्ल्याच्या तटात गोदीचे अवशेष आहेत. तेथे नवीन जहाजे बांधली जात व जूनी दुरुस्त कली जात असत. किल्ल्याच्या तटावर जाण्यासाठी पायर्‍या आहेत. किल्ल्याच्या उत्तरेला चाके असलेल्या २ तोफा आहेत. तोफांच्या चाकांजवळ तोफा बनवणार्‍या कंपनीच नाव कोरलेल आहे ‘‘ डाऊसन हार्डी फिल्ड, डाऊ मूट आर्यन वर्क्स, यॉर्कशायर, इंग्लंड ", व वर्ष आहे १८४९. किल्ल्याच्या दक्षिण दरवाजातून सर्जेकोटला जाता येते.

पोहोचण्याच्या वाटा : 

मुंबईहून - पनवेल - वडखळ मार्गे अलिबागला जावे, अलिबागच्या समुद्र किनार्‍यावरुन ओहोटीच्या वेळेस किल्ल्यात चालत जाता येते. 

राहाण्याची सोय : 

गडावर राहण्याची सोय नाही ,राहण्याची सोय अलिबाग मध्ये आहे.

वेरूळ लेणी part1

वेरूळ

 एक पुरातत्व साइट 29 किमी (18 मैल) शहर उत्तर-पश्चिम आहे औरंगाबाद मध्ये भारतीय राज्यया महाराष्ट्र बांधले राष्ट्रकूट राजवंश . तसेच राष्ट्रकूट मध्ये Elapura म्हणून ओळखले जाते कन्नड साहित्य. पण त्याच्या अत्यंत महत्वाचा लेणी प्रसिध्द, वेरूळ एक आहे जागतिक वारसा .  वेरूळ च्या योजना प्रतिनिधित्व भारतीय रॉक-कट आर्किटेक्चर .  34 "लेणी" प्रत्यक्षात Charanandri टेकड्या उभ्या चेहरा बाहेर उत्खनन संरचना आहेत. बौद्ध , हिंदू आणि जैन रॉक-कट मंदिरे आणि उद्देश आणि फायदे याबद्दल माहिती 5 व्या शतकात व 10 व्या शतकातील दरम्यान बांधण्यात आली होती. शेजारी मध्ये बांधले 12 बौद्ध (1-12 लेणी), 17 हिंदू (लेणी 13-29) आणि 5 जैन (लेणी 30-34) लेणी, या काळात प्रचलित धार्मिक सुसंवाद ठेवावी भारतीय इतिहास .  तो आहे अंतर्गत संरक्षित स्मारक भारत पुराणवस्तुसंशोधन सर्वेक्षण . 

इतिहास 

वेरूळ हिंदू, बौद्ध व जैन (6 9 शतके) दरम्यान बांधले गुहेत मंदिरे नियम प्रसिध्द आहे Kalachuri , चालुक्य आणि राष्ट्रकूट राजघराणी. जगन्नाथ सभा बांधलेले 9 व्या शतकाच्या पाच जैन मंदिरे गुहेत एक गटराष्ट्रकूट

बौद्ध लेणी 

या गुंफा व लेणी 5 व्या 7 शतक दरम्यान बांधण्यात आली होती. सुरुवातीला बौद्ध लेणी नंतर टप्प्यात पहिल्या टप्प्यात (400-600) आणि 6-12 मध्ये लेणी 1-5 (7 चेंडू-चेंडू सह, पाचव्या आणि आठव्या शतके दरम्यान तयार लवकरात लवकर संरचना एक होते असे मानले गेले 8), पण आता तो हिंदू लेणी (27,29,21,28,19,26,20,17 आणि 14) काही या लेणी महत्व की आधुनिक अभ्यासक स्पष्ट आहे. लवकरात लवकर बौद्ध लेणी आहे 5,2,3,5 (उजवीकडे विंग) त्यानंतर गुहा 6, 4,7,8,10 आणि 9 गुंफा 11 व 12 होती. सर्व बौद्ध लेणी 630-700 दरम्यान बांधण्यात आले.  या संरचना मुख्यतः समावेश उद्देश किंवा मठ: जिवंत मात्रेत, झोपेत मात्रेत, स्वयंपाकघर, आणि इतर खोल्या समावेश डोंगरावर चेहरा मध्ये कोरलेली मोठी, मल्टि-मजली ​​इमारती,. या मठ लेणी काही कोरीव काम समावेश अशेरा देवीचे स्तंभ आहे गौतम बुद्ध , bodhis आणि संत. या लेणी अनेक मध्ये, शिल्पकारांचा दगड लाकूड स्वरूप देईल तयारीला लागलो आहे. 

बौद्ध लेणी सर्वात प्रसिद्ध गुहेत 10, एक (नकाशा पहा) आहे चैत्यगृह हॉल ( chandrashala लोकप्रिय 'त्या सुताराचा गुहा' म्हणून ओळखले जाते) किंवा 'Vishvakarma गुहेत'. त्याच्या बहु-मजली ​​नोंद पलीकडे ज्या मर्यादा लाकडी तुळ्या ठसा देण्यासाठी खोदलेले आहेत तसेच ते चैत्यगृह म्हणून ओळखले कॅथेड्रल सारखी ठाणाळे लेणी, हॉल आहे. या गुहेत हृदय ठरू एक प्रचार बसला बुद्ध एक 15 फूट मूर्ती आहे. इतर बौद्ध लेणी मिळून, पहिल्या नऊ (लेणी 1-9) सर्व मठ आहेत.गेल्या दोन लेणी, दो ता (गुहेत 11) आणि कथील ता (गुहेत 12) तीन कथा आहेत

गुहा 10

गुहा 10 आठ पेशी, योग्य त्या भिंतीला परत भिंत चार आणि चार एक vihara आहे. तो एक सेल सह समोर एक पुष्कळ खांब असलेले द्वारमंडप होता. शक्यतो इतर जातककथा एक धान्याचे कोठार म्हणून सेवा केली.

विश्वकर्मा 

विश्वकर्मा (गुहा 10) फक्त आहे चैत्यगृह गृह लेणी बौद्ध गट मिळून. स्थानिक विश्वकर्मा "स्वर्गीय शिल्पकार" किंवा सुतार का jhopda "सुताराचा झोपडी" म्हणून ओळखले जाते. हे लेणी 19 बांधकाम आणि 26 नमुना खालील अजिंठा . Stylistic कारणास्तव, या गुहेत बांधकाम तारीख चैत्यगृह एकदा सध्या उद्ध्वस्त आहे एक उच्च स्क्रीन भिंत होती 700 ए नियुक्त केले आहे. समोर वेळी पायऱ्या उड्डाण माध्यमातून प्रवेश केला आहे जे एक रॉक-कट न्यायालयाने आहे. पहिल्या मजल्यावर, एकतर बाजूला त्यांच्या मागे भिंतीवर चेंबर्स सह स्तंभ porticos आहेत. या कदाचित उपकंपनी अशेरा देवीचे स्तंभ आहेत हेतू पण पूर्ण झाली नाही.चैत्यगृह च्या स्तंभ व्हरांड्यात शेवट आणि परत भिंत आतापर्यंत ओवरनंतर एका सेल एकतर एक लहान पवित्र जागा आहे. मार्गिका स्तंभ भव्य squarish shafts आणि ghata-पल्लव (फुलदाणी आणि झाडाची पाने) राजधानी आहे. मुख्य हॉल योजना apsidal आहे आणि साधा कंसात अक्षरात 28 अष्टकोनी स्तंभ मध्यवर्ती नवे आणि बाजूला aisles विभागलेला आहे. चैत्यगृह हॉल apsidal शेवटी कोरलेली आहे एक प्रचंड 3.30 मीटर उंचvyakhyana मुद्रा (शिक्षण पवित्रा) बुद्ध बसलेले जे चेहरा ठाणाळे लेणी, आहे. मोठ्या Bodhi झाड मागे कोरलेली आहे. हॉल ribs (triforium म्हणून ओळखले जाते) खडकात कोरलेली आहेत ज्यात एक घुमटकार आढे असणारा छप्पर आहे लाकडी विषयावर अनुकरण .  खांब वरील friezes मनोरंजन नृत्य म्हणून नागा राण्या, पावसाळा प्रतिकात्मक, तसेच dwarfs आहेत आणि वाद्य वादन. 

हिंदू लेणी 

हिंदू लेणी आठव्या शतकाच्या शेवटी सोळाव्या शतकामध्ये दरम्यान बांधण्यात आले. लवकर लेणी (17-29 लेणी) दरम्यान बांधण्यात आले Kalachuri काळात. पहिल्या लेणी 28, 27 आणि 19. मध्ये सुरू काम या दोन सर्वात प्रभावी लवकर टप्प्यात बांधण्यात लेणी करण्यात आली होती - गुंफा 29 आणि या दोन सोबत 21, काम गुंफा 20 आणि 26 येथे चालू होते, आणि किंचित नंतर लेणी येथे 17, 19 व 28  लेणी 14, 15 व 16 दरम्यान बांधण्यात आले राष्ट्रकूट काळात. काम गुंफा 14 आणि 15 मध्ये सुरुवात केली आणि गुहा 16 मध्ये आली  या सर्व संरचना सर्जनशील दृष्टी आणि अंमलबजावणी कौशल्य एक भिन्न प्रकारच्या प्रतिनिधित्व. काही पूर्ण करण्यासाठी नियोजन आणि समन्वयाची अनेक पिढ्या आवश्यक अशा गुंतागुंती होते.

Kailasanatha मंदिर 

मुख्य लेख: कैलास मंदिर, वेरुळ

म्हणून ओळखले गुहा 16, कैलास मंदिर , वेरूळ च्या अद्वितीय केंद्रस्थानी आहे. या आठवण्याचा करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे माउंट कैलाश , परमेश्वराच्या राहिला शिव - एक कसलाही आधार न घेता उभा असलेला, मल्टि-मजली ​​मंदिरात दिसते, पण तो एकाच खडकातून निर्माण करण्यात आला, आणि त्या क्षेत्रात आकार दुप्पट कव्हर पार्थेनन मध्ये अथेन्स .  सुरुवातीला मंदिर हिमाच्छादित पर्वतावर कैलास करण्यासाठी सारखेपणा वाढत अशा प्रकारे आणखी पांढरा मलम सह झाकलेले होते.

सर्व कोरीव काम एकापेक्षा अधिक पातळी केले आहेत. एक दक्षिण भारतीय सदृश एक दोन मजली गेटवे Gopura यू-आकार अंगणाच्या प्रकट उघडते. अंगणात तीन storeys उच्च columned गॅलरी करून झेल आहे. गॅलरी देवतांचे विविध प्रचंड शिल्पे असलेले प्रचंड कोरीव पटल आणि alcoves करून punctuated आहेत. मूलतः केंद्रीय मंदिर संरचना या गॅलरी कनेक्ट दगडी पूल उड्डाण करणारे हवाई परिवहन, पण या मृत्यू पावल्या आहेत.

अंगणात आत तीन संरचना आहेत. शिव मंदिरात पारंपारिक आहे, पहिल्या पवित्र वळू मोठ्या प्रतिमा आहे नंदी मध्य मंदिराच्या समोर. केंद्रीय मंदिर - नंदी Mantapa किंवा Mandapa - Lingam घरे.नंदी Mandapa 16 खांब वर स्टॅण्ड आणि 29.3 मीटर जास्त आहे. नंदी Mandapa पाया व्यक्ती हत्ती उंच संरचना असणारी आहेत असे सूचित खोदलेले आहेत. एक जिवंत खडक पूल ते मागे शिव मंदिर नंदी Mandapa कनेक्ट. मंदिर स्वतः ची आठवण करून देणारा एक उंच शंकूच्या आकाराचे रचना आहे दक्षिण भारतीय द्रविड मंदिर. पवित्र जागा - खांब, खिडक्या, आतील आणि बाहेरील खोल्या गोळा हॉलमध्ये, आणि त्याच्या हृदय एक प्रचंड lingam पूर्ण - दगड जिवंत पासून कोरलेली, (niches, pilasters, विंडो तसेच देवतांचे प्रतिमा, mithuna सह कोरलेली आहे कामुक नर आणि मादी आकडेवारी) आणि इतर आकडेवारी. प्रवेशद्वार डाव्या येथे देवतांचे सर्वात Shaivaite उजव्या बाजूला असलेल्या देवता आहेत, तर (शिव अनुकरण) Vaishnavaites (विष्णू अनुयायी). अंगणात दोन Dhvajastambhas (फ्लॅगस्टाफ सह खांब) आहेत. भव्य शिल्पकला रावण संपूर्ण ताकदीने, माउंट कैलास भगवान शंकराचे राहिला लिफ्ट प्रयत्न भारतीय कला एक प्रमुख आहे. या गुहेत बांधकाम मानवी अलौकिक बुद्धिमत्ता एक पराक्रम होता - ते रॉक 200.000 टन काढण्याची सामोरे जावे लागले, आणि पूर्ण करण्यासाठी 100 वर्षे लागली. मंदिर राष्ट्रकूट Karnata आर्किटेक्चर एक भव्य यश आहे. हा प्रकल्प कृष्णा मी (757-773) सुरू करण्यात आली राष्ट्रकूट राज्य की राजवंश Manyakheta उपस्थित दिवशी कर्नाटकराज्य. त्याच्या नियम देखील दक्षिण भारतातील पसरला होता, त्यामुळे या मंदिरात प्रचलित शैली मध्ये घेण्यात आलेले होते. त्याची बांधणाऱ्यांनी मध्ये Virupaksha मंदिर धर्तीवर मागच्या पायांचे प्रतिरूप असलेले Pattadakal . दक्षिण भारतातील एका प्रकारचा मंदिर असल्याने, तो उत्तर भारतीय मंदिर सामान्य shikhara नाही. - भारतीय उपखंडासाठंी,1996, Takeo Kamiya, जपान उंचीच्या अकादमी आणि भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण आर्किटेक्चर गाइड

दशावतार 

दशावतार (गुहा 15) बौद्ध मठ म्हणून सुरु होते. हे मध्यम येथे मोफत उभा monolithic mandapa आणि मागील एक दोन मजली उत्खनन मंदिर खुले न्यायालय आहे. मंदिराच्या लेआउट लक्षपूर्वक लेणी 11 वरील मजल्यावर भिंत स्तंभ दरम्यान 12 मोठ्या शिल्पासारखे पटल संबंधित आहे दहा समावेश जे थीम, विस्तृत स्पष्ट अवतार विष्णू आहे. देऊ एक अक्षर Dantidurga समोर mandapa परत भिंतीवर आढळले आहे.कुमारस्वामी मते, या गुहेत लागणा मदत विष्णू मनुष्य-सिंह (जेथे Hiranyakashipu, मृत्यू दर्शवणारी एक आहे नरसिंह ) फॉर्म, Hiranyakashipu च्या खांद्यावर एक जीवघेणा हात बसविणे एक स्तंभ पासून emerges. 

इतर हिंदू लेणी

इतर लक्षणीय हिंदुधर्मीय लेणी नदीच्या देवी च्या figurines आहे Rameshvara (गुहा 21), आहेत गंगा आणि यमुना प्रवेशद्वार आणि ज्या रचना गुहेत मंदिर समान आहे Dhumar Lena (गुहा 29) एलिफंटा बेट मुंबई जवळ. इतर दोन लेणी, 'रावण की Khai (गुहा 14) आणि Nilkantha (गुहा 22) देखील अनेक शिल्पे आहेत.Kumbharvada (गुहा 25) आणि Gopilena (गुहा 27) यांचा समावेश आहे हिंदू लेणी, उर्वरित नाही लक्षणीय शिल्पे आहेत.

लोणावळा हिल स्टेशन

लोणावळा   हिल स्टेशन नगर परिषद मध्ये पुणे जिल्ह्यातील मध्ये भारतीय राज्यच्या महाराष्ट्र  हे 64 किमी दूर शहर आहे पुणे , 96 किलोमीटर (60 मैल) शहर मुंबई . हे हार्ड कँडी त्याच्या उत्पादनासाठी ओळखले जाते chikki  तसेच मुंबई आणि कनेक्ट रेल्वे लाईन वर एक मोठे स्टॉप आहे पुणे . मुंबई उपनगरातील पासून, लोकल उपलब्ध आहेत कर्जत . दोन्ही मुंबई-पुणे द्रुतगती तसेचमुंबई-चेन्नई महामार्ग लोणावळा पार ..

लोणावळा आहे आयएनएस शिवाजी (आधीच्या HMIS शिवाजी) मुख्य आहे भारतीय नौदलाच्या च्या प्रीमियर तांत्रिक प्रशिक्षण संस्था.

इतिहास 

सध्याचे दिवस लोणावळा एक भाग होता यादव राजवंश . नंतर, मुघल प्रदेशात धोरणात्मक महत्व कळाले आणि विस्तारित वेळ प्रदेश ठेवले. प्रदेश आणि"Mavla" वॉरियर्स किल्ले इतिहासात एक महत्वाची भूमिका बजावली मराठा आणि पेशवे साम्राज्याचा.  1871 मध्ये, लोणावळा , खंडाळा हवेची करून शोधप्रभु एलफिन्स्टन मुंबई इलाख्यातील राज्यपाल होता, वेळी. 

पर्यटन 

लोणावळा आणि समीप खंडाळा जुळे हवेची दख्खनचे पठार आणि कोकण तटावर सीमा आखणे सह्याद्रीच्या रांगेत श्रेणी समुद्र सपाटीपासून 622 मीटर (2,041 फूट) आहे. 38 चौरस किलोमीटर (15 चौरस मैल) एक अंदाजे क्षेत्र हवेची पाय खोडणे. पावसाळ्यात पर्यटन शिखरे. नाव लोणावळा साधित केलेली आहे संस्कृत सारख्या अनेक लेणी संदर्भित जे lonavli, Karla लेणी , Bhaja लेणी लोणावळा बंद आहेत आणि Bedsa.लोणावळा खंडाळ्याच्या एक ट्रिप साईट पाहून Karla, Bhaja आणि Bedsa लेणी भेटी आणि दोन, गड, एकत्र केली जाऊ शकते Lohagad आणि विसापूर . व्याज दुसरे स्थान Tungi किल्ला, या गावाजवळ मलिक अहमद यांनी मिळविले किल्ले एक आहे कर्जत आणि त्याच्या नैसर्गिक शक्ती ओळखले जात होते. 

वाहतूक 

वाटेवर

लोणावळा आहे मुंबई-पुणे द्रुतगती आणि अनेक गावांमध्ये चांगली जोडलेले आहे खोपोली , कर्जत , तळेगाव दाभाडे , इ

रेल्वेने 

लोणावळा गाडी चांगली जोडलेले आहे. लोकल 2 तास अंतराने पुणे ते चालवा. बाजूने मुंबई होणारी त्या केंद्रीय ओळ आहे खोपोली गेल्या स्टेशन म्हणून. बस खोपोली बस स्थानका वरून लोणावळा प्रवास उर्वरित 15 किमी पूर्ण करण्यासाठी नियमित अंतराने उपलब्ध आहेत. मुंबई गाडी 2.5 तास आणि पुणे ते 1 ते 1.5 तास लागतो.सर्व गाड्या, मुंबई आणि पुणे, लोणावळा, पनवेल, दरम्यान प्रवास. कर्जत येथे मुंबई, halt पासून रेल्वे संलग्न बँक locomotives रेल्वे प्रवास सुरू करण्यापूर्वी पश्चिम घाट , लोणावळा पोहोचण्याचा.

हवाई 

भारतीय हवाई दलाचे स्टेशन troppo मार्ग वसलेले आहे तरी लोणावळा, विमानतळ नाही Aamby व्हॅली सिटी . Aamby व्हॅली शहर स्वत: च्या खाजगी विमानतळ आहे. जवळच्या व्यावसायिक विमानतळ आहेत पुणे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ 64 किमी आणि छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ 104 किमी.  एक सागरी विमान सेवा देखील दरम्यान उपलब्ध आहे जुहू आणि 14 किमी दूर लोणावळा आहे जे पवना धरण. 

लोणावळा खंडाळ्याच्या व्याज ठिकाणे 

• राजमाची पॉइंट

राजमाची पॉइंट लोणावळा सुमारे 6.5 किमी आहे. हा मुद्दा शिवाजी प्रसिद्ध किल्ला, राजमाची (रॉयल terrakouioce) आणि आसपासच्या खोऱ्यात एक आदेश पहा. नियमित राज्य परिवहनाच्या बसेस राज्य परिवहन बस स्टॅन्ड पासून राजमाची पॉइंट, लोणावळा येजा. प्रसिद्ध Vaghjai दारी येथे आहे.

• Ryewood पार्क आणि शिवाजी उद्यान

या लोणावळा मध्ये वसलेले व्यापक बाग आहे. बाग ग्राउंड भरपूर कव्हर आणि तो उंच झाडे पूर्ण आहे. पार्क मध्ये एक जुन्या शिव मंदिर आहे. बाग मुलांना खेळण्यासाठी जागा भरपूर आहे.

• Valvan धरण

Valvan धरण त्याच्या पायथ्याशी एक बाग आहे, आणि गावातील एक लोकप्रिय संध्याकाळी स्पॉट 2 किमी आहे. वीज निर्मिती साठी, सह्याद्रीच्या पायथ्याशी खोपोली पॉवर स्टेशनवर धरणातील पाणी पुरवठा. Kundali नदी धरण चे जलाशय मध्ये फीड.

• लोणावळा लेक

लोणावळा लेक नैसर्गिक देखावा, शहरापासून साधारण 1.6 किमी वेढला आहे. लेक हिवाळा महिन्यांत कोरडा होतो.

• ड्यूक च्या नाक

ड्यूक च्या नाक लोणावळा पासून 12 कि.मी., मुंबई दिशेने ड्रायव्हिंग करताना महामार्ग स्पष्टपणे दृश्यमान आहे. खंडाळा या शोध hikers लोकप्रिय आहे. तसेच Naagphani (कोब्रा च्या प्रगत), उंच कडा ज्या भरपूर नाक तो प्रस्तुत करणारे सर्वात जवळचे वेलिंग्टन ड्यूक, करण्यासाठी त्याचे नाव owes म्हणून स्थानिक पातळीवर ओळखले.

• टायगर्स लीप

तसेच टायगर्स पॉइंट म्हणून ओळखले टायगर्स लीप व्यापक दृश्य देत मीटर 650 प्रती एक निखालस ड्रॉप, एक उंच कडा टॉप आहे. बस पर्यंत उपलब्ध आहेत आयएनएस शिवाजी आणि सुमारे 1.6 किमी उर्वरित अंतर पायी संरक्षित केले आहे.

फक्त वाघ च्या उडी सुमारे, फक्त पावसाळ्यात सक्रिय एक लहान धबधबा आहे. तो तेथे बाद होणे अंमलात आणली जास्त आहे म्हणून, झुपकेदार धरण पेक्षा चांगले पाणी शिथील उद्देश करते. तसेच, संक्षिप्त भिजणे कूळ नंतर, शरदऋतु टायगर्स लीप पाया खाली सर्व मार्ग जाण्यासाठी शक्ती एक वाजवी रक्कम एक प्रवाह होते. Adventurers पाणी चालू खूप मजबूत आहे आणि गडी बाद होण्याचा क्रम जास्त आहे जेथे मधूनमधून जमिनीवर परत जाताना, जेव्हा या तलावामुळे ट्रेक करू शकता.

• Karla लेणी

Karla लेणी लोणावळा जवळ स्थित, देवी Ekvira देवी 2 शतक इ.स.पू. एक प्रसिद्ध मंदिर 3 सुमारे बौद्ध बौद्ध भिख्खू बांधलेले गुहेत अशेरा देवीचे स्तंभ एक जटिल देखील इथे हजर आहे. 

• Lohagad फोर्ट

सुमारे 11.2 कि.मी. एक मजबूत चढाव Malavali रेल्वे स्टेशन 'लोह किल्ला', शिवाजी एकदा एक महाभयंकर लढाई-ठाण्यात घेऊन जाईल. किल्ला आसपासच्या डोंगर आणि खेडी एक आदेश पहा.

• सिंह पॉइंट

Bhushi धरण आणि Aamby व्हॅली दरम्यान निसर्गरम्य बिंदू मिडवे.

• Tungarli तलाव आणि धरण

या लेक आणि धरण तरुण धरण डोंगर चढणे अव्वल जेथे पावसाळ्यात दरम्यान जिवंत. हे धरण ब्रिटिश काळात बांधले आणि आसपासच्या एक प्रसन्न समाविष्टीत होते.

• शूटिंग पॉइंट

राजमाची किल्ला खोऱ्यात भव्य दृश्य पुरवितो जे खंडाळा (बाजार पेठ) च्या शहर, आणखी एक निसर्गरम्य बिंदू. तसेच सेंट मेरी व्हिला होम.

• मेण संग्रहालय

फक्त 3 किमी दूर टोल जवळ Varsoli येथील रेल्वे स्टेशन पासून स्थित आहे लंडन मध्ये प्रसिद्ध कारागीर Tussauds वर मागच्या पायांचे प्रतिरूप असलेले 'सेलिब्रिटी मेण संग्रहालय', पर्यटक एक नवीन आकर्षण आहे.

कुंडलिका व्हॅली, ताम्हिणी घाट

कुंडलिका व्हॅली, ताम्हिणी घाट

खंडा आणि त्याचे प्रकार:...

खंडा आणि त्याचे प्रकार:

खंड (करणे) म्हणजे विभागणे, तोडणे किंवा कापून २ तुकडे करणे. खंडा म्हणजे २ किंवा तुकडे करून खांडोळी करण्याचे शस्त्र. खंडाचे अनेक प्रकार आहेत

खंडा: प्राचीन काळी खंडा खूपच जड आणि रुंद पातीचा असे. त्याला करवती सारखे त्रिकोणी दात असत. पण वागवण्यास खूपच जड आणि बाळगण्यास जिकरीचे असे. त्याकाळी, याला खड्ग म्हणत असत. गुप्त साम्राज्याच्या काळात शश्त्रांमध्ये खूप सुधारणा घडून ति पेलण्यास व बाळगण्यास सोपी अशी जडण घडणीची तयार होऊ लागली.

किरच: खंडाचाच एक प्रकार पण पाती वजनाने हलकी आणि बाकदार. वजनाने कमी असल्याने फिरवण्यास अधिक सोपी. खंडा एक घाव दोन तुकडे करण्यास उपयुक्त असे तर किरच भोसकण्यासाठी. वजनाने हलकी असल्याने सामान्य अंगयष्टीचे सैनिकही तिला चालवू शकत असत.

सोसुनपट्टा: खंडाचा पहिला उपप्रकार. किरच पेक्षा अधिक रुंद आणि खंडाचीच कामगिरी, फक्त वजनाने नेहमीच्या खंडा पेक्षा कमी म्हणून घोड्यावरून लढताना फिरवण्यास सोपे. रेडे, हेले, बकरे बळी देण्याची पूर्वी प्रथा अधिक प्रमाणात होती तेव्हा रेडा, हेले आणि बकरे कापण्यास सोसुनपट्टा वापरला जाई कारण त्याची बाकदार पातीने मान छाटण्यास सोपे जाई.

खुकरी: सोसूनपट्ट्याचा छोटा आविष्कार जो खंजीर/ कटार प्रकारात मोडतो. शत्रूच्या माना छाटण्यासाठी उपयुक्त.

सदर खंडा राष्ट्रीय संग्रहालय, नवी दिल्ली येथे संग्रहात आहे.

किल्ले सज्जनगड, सातारा (marathi)

किल्ले सज्जनगड, सातारा

किल्ल्याची उंची:- ३३५० फूट
किल्ल्याचा प्रकार:- गिरीदुर्ग
डोंगररांगः- सातारा
जिल्हा :- सातारा
श्रेणी:- मध्यम

प्रतापगडाच्या पायथ्यापासून सहयाद्रीची एक उपरांग शंभूमहादेव या नावाने पूर्वेकडे जाते. या रांगेचे तीन फाटे फुटतात. त्यापैकी एका रांगेवर सज्जनगड उर्फ परळीचा किल्ला वसलेला आहे. समर्थ रामदासांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेली इथली माती प्रत्येकाने भाळी लावावी. अनंत कवींनी या पावन भूमीचे अतिशय उत्तम वर्णन केले आहे.

सातारा शहराच्या नैऋत्येस अवघ्या दहा की.मी. अंतरावर उरमोडी उर्फ उर्वशी नदीच्या खोर्‍यात हा दुर्ग उभा आहे.

इतिहास:-

प्राचीन काळी या डोंगरावर आश्र्वालायन ऋषींचे वास्तव्य होते,त्यामुळे या किल्ल्याला 'आश्र्वलायनगड' म्हणू लागले. या शब्दाचा अपभ्रंश म्हणजे अस्वलगड हे देखील नाव मिळाले. या किल्ल्याची उभारणी शिलाहार राजा भोज ह्याने ११व्या शतकात केली. या गडाच्या पायथ्याशी परळी नावाचे गाव होते. म्हणूनच ह्याला परळीचा किल्ला असे देखील संबोधीले जायचे. चौथा बहमनी राजा महंमदशहा (१३५८-१३७५) याच्या कारकिर्दीत या किल्ल्याचा उल्लेख आढळतो. पुढे हा किल्ला बहमनी राज्याचे वारसदार आदिलशहा कडे गेला. इ.स.१६३२ पर्यंत फाजलखान ह्या किल्ल्याचा किल्लेदार असल्याचा उल्लेख आढळतो. २एप्रिल इ.स.१६७३ मध्ये शिवाजी राजांनी हा किल्ला आदिलशहाकडून जिंकून धेतला. शिवरायांच्या विनंती वरून समर्थ रामदास गडावर कायमच्या वास्तव्यासाठी आले. किल्ल्याचे नामकरण करण्यात आले सज्जनगङ. पुढे राज्याभिषेकानंतर शिवाजीराजे सज्जनगडावर समर्थांच्या दर्शनास आले. पुढे ३-११-१६७८ रोजी शिवरायांनी संभाजी महाराजांना समर्थांकडे पाठवले. पण ३-१२-१६७८ रोजी संभाजी महाराज सज्जनगडावरून पळून जाऊन दिलेरखानाला मिळाले. शिवरायांच्या निधनानंतर १८ जानेवारी १६८२ रोजी श्री राममूर्तींचे गडावर स्थापना करण्यात आली. २२ जानेवारी १६८२ मध्ये समर्थांनी समाधी घेतली. समर्थांनी आपल्या पश्चात सर्व अधिकार दिवाकर गोसाव्याला दिले असले तरी गडाची व्यवस्था भानजी वरामजी गोसावी यांच्याकडे सोपवली होती. पुढे यांत भांडणतंटा सुरू झाला. ही गोष्ट संभाजी महाराजांच्या कानावर जाताच त्यांनी २६-१६८२ रोजी सज्जनगडाचा मुद्राधारी जिजोजी काटकर हयाला पत्र लिहले की ''श्री स्वामी अवतार पूर्ण करण्याअगोदरच आज्ञा केली होती......ऐसे असता उद्धव गोसावी उगीच द्रव्य लोभास्तव भानजी व रामजी गोसावी यांसी कटकट करितात,तुम्ही उद्धव गोसावी यांसी पत्रे व वस्त्रे भानजी व रामजी यांजकडून देवविली म्हणून केलो आले. तरी तुम्हास ऐसे करावयाचे प्रयोजन काये व उद्धव गोसावी यांसी कटकट रावया गरज काये या उपरी जे जे वस्त्रभाव व द्रव्य उधव गोसावी यांचे आधीन करविले असेली ती मागते भानजी व रामजी याचे स्वाधीन करणे.उधव गोसावी यांसी कटकट करू न देणे. श्री स्वामींचे पहिलीच आज्ञा करणे. वेदमूर्ती दीवाकर गोसावी यांचे ईमाने आम्हास श्रुत होऊन होणे तो होईल.....या उपरी घालमेलीत पडावया प्रयोजन नाही. श्री स्वामींच्या समुदायांशी काडीइतके अंतर पडो न देणे... या पत्रा प्रमाणे राहाटी करणे.'' या नंतर पुढे २१ एप्रिल १७०० मध्ये फतेउल्लाखानाने सज्जनगडास वेढा घातला. ६ जून १७००ला सज्जनगड मोगलांच्या ताब्यात गेला व त्याचे 'नौरससातारा' म्हणून नामकरण झाले. १७०९ मध्ये मराठांनी पुन्हा किल्ला जिंकला. १८१८ मध्ये किल्ला इंग्रजांच्या हाती पडला.

गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे:-

गडावर शिरतांना लागणार्‍या पहिल्या दरवाजाला 'छत्रपती शिवाजी महाराजद्वार' असे म्हणतात. हे द्वार आग्रेय दिशेस आहे. दुसरा दरवाजा पूर्वाभिमुख असून त्याला 'समर्थद्वार' असेही म्हणतात. आजही हे दरवाजे रात्री दहा नंतर बंद होतात. दुसर्‍या दारातून शिरतांना समोरच एक शिलालेख आढळतो.
ज्या पायर्‍यांनी आपण गडावर प्रवेश करतो त्या पायर्‍या संपायच्या अगोदर एक झाड लागते. या झाडापासून एक वाट उजवीकडे जाते. या वाटेने ५ मिनिटे पुढे गेल्यावर एक रामघळ लागते. ही रामघळ समर्थांची एकांतात बसण्याची जागा होती. गडावर प्रवेश केल्यावर डावी कडे वळावे.
घोड्यांना पाणी पाजण्यासाठीचे घोडाळे तळे दिसते. घोडाळे तळ्याच्या मागच्या बाजूस एक मशिदवजा इमारत आहे तर समोरच आंग्लाई देवीचे मंदिर आहे. ही देवी समर्थांना चाफळच्या राममूर्ती बरोबरच अंगापूरच्या डोहात सापडली. मंदिरा समोरच ध्वजस्तंभ आहे. नंतर आल्यामार्गाने पुन्हा तळयापाशी यावे व सरळ पुढे चालत जावे.वाटेतच उपहारगृह,श्री समर्थ कार्यालय आणि धर्मशाळा लागतात. धर्मशाळेच्या समोरच सोनाळे तळे आहे. याच तळ्यातील पाणी पिण्यासाठी वापरतात.तळ्याच्या मागील बाजूस पुष्पवाटीका आहे. सोनाळे तळ्याच्या समोरून जाणारी वाट पकडावी आणि आपण मंदिराच्या आवारात येऊन पोहचतो. समोरच पेठेतल्या मारुतीचं मंदिर आहे तर बाजूला श्रीधर कुटी नावाचा आश्रम आहे. उजवीकडे श्रीरामाचे मंदिर,समर्थांचा मठ आणि शेजघर आहे. या ठिकाणी समर्थांच्या वापरातील सर्व वस्तू ठेवल्या आहेत. हे सर्व पाहून झाले की मंदिराच्या पुढच्या द्वारातून बाहेर पडायचे आणि डावीकडे वळावे. प्रथम 'ब्रम्हपिसा' मंदिर लागते आणि पुढे गेल्यावर धाब्याच्या मारुतीचे मंदिर आहे. समोरच किल्ल्याचा तट आहे.येथून सभोवतालचा परिसर फारच सुंदर दिसतो.गड फिरण्यास दोन तास पुरतात.

गडावर जाण्यासाठी दोन मार्ग आहेत. सातारा ते परळी अंतर १० की.मी.चे आहे. परळी हे पायथ्याचे गाव. परळी पासून गडावर जाण्यासाठी पायर्‍या आहेत. साधारण ७८० पायर्‍यांनंतर गडाचा दरवाजा लागतो. गडावर जाण्यास परळीपासून एक तास पुरतो

गडावरून दिसणारा आजूबाजूचा प्रदेश:-
अजिंक्यतारा
सातारा शहराचे दृश्य.
चाफळ चे राममंदिर ई

जय भवानी..जय शिवाजी..!!

MarathiKing.In